Spośród wszystkich wypadków drogowych znaczną ich liczbę stanowią potrącenia pieszych przez samochód. Do potrąceń takich dochodzi na przejściach dla pieszych (w tym takich, na których ruch pieszych i pojazdów sterowany jest sygnalizacją świetlną), na jezdni poza przejściem dla pieszych oraz poza jezdnią – np. na parkingach czy w strefach zamieszkania. Odpowiedzialność kierowcy i pieszego może wyglądać odmiennie w zależności od tego, gdzie miał miejsce wypadek.
Kto ponosi odpowiedzialność za potrącenie pieszego na przejściu dla pieszych bez sygnalizacji świetlnej?
Zgodnie z art. 13 ust. 1a ustawy Prawo o ruchu drogowym, pieszy wchodzący na przejście dla pieszych oraz pieszy znajdujący się na przejściu dla pieszych ma pierwszeństwo przed pojazdem. Zmiana tego przepisu, która weszła w życie w dniu 1 czerwca 2021 roku, w zasadzie przesądziła, że w przypadku potrącenia pieszego na przejściu dla pieszych odpowiedzialność ponosi kierowca pojazdu. Nieprawidłowe zachowanie pieszego może być co najwyżej kwalifikowane jako przyczynienie się do zaistnienia wypadku, gdyż pieszy podczas przechodzenia przez pasy także ma obowiązek zachowania szczególnej ostrożności i nie może wchodzić na jezdnię bezpośrednio przed nadjeżdżający pojazd. Przed zmianą ww. przepisu, która miała miejsce w 2021 roku, zachowania pieszych, którzy wchodzili na pasy w bliskiej odległości od jadącego pojazdu, były kwalifikowane jako wtargnięcie bezpośrednio przed nadjeżdżający pojazd i w wielu przypadkach oznaczały wyłączenie odpowiedzialności karnej i cywilnej kierowcy samochodu za zaistnienie wypadku.
Kto ponosi odpowiedzialność za potrącenie pieszego na przejściu dla pieszych z sygnalizacją świetlną?
Jeśli do potrącenia pieszego dojdzie na przejściu dla pieszych, na którym ruch pieszych i pojazdów sterowany jest sygnalizacją świetlną, to odpowiedzialność będzie uzależniona przede wszystkim od tego, jaki sygnał był wyświetlany dla pieszych w momencie wypadku. Co do zasady odpowiedzialność za wypadek drogowy w takiej sytuacji ponosić będzie ten uczestnik ruchu drogowego, który wszedł / wjechał na przejście dla pieszych przy wyświetlanym dla niego sygnale czerwonym, a osoba, która miała światło zielone, odpowiedzialności nie poniesie.
Należy jednak pamiętać, że obecność sygnalizacji świetlnej nie zwalnia ani pieszego ani kierowcy pojazdu z obowiązku zachowania szczególnej ostrożności podczas pokonywania przejścia dla pieszych i to nawet wówczas, gdy wyświetlany jest sygnał zielony. To oznacza, że np. w sytuacji, gdy pieszy przechodził albo wręcz przebiegał przez “pasy” na czerwonym świetle, to odpowiedzialność karną i cywilną za spowodowanie wypadku drogowego może ponosić również kierowca pojazdu, który takiego pieszego potrącił, pomimo że kierowca ten miał światło zielone. Taka odpowiedzialność kierowcy może zaistnieć zwłaszcza w sytuacji, gdy kierowca przekroczył prędkość administracyjnie dopuszczalną lub nie obserwował uważnie przedpola jazdy i spóźnił się z podjęciem manewrów obronnych. Z drugiej strony, także pieszy, który przechodził przez pasy na świetle zielonym i został potrącony przez samochód, który wjechał na przejście dla pieszych na czerwonym świetle, może być uznany za “współsprawcę” wypadku drogowego, jeśli będzie można mu przypisać niezachowanie szczególnej ostrożności. W takim przypadku w postępowaniu karnym i cywilnym zostanie ustalone jego przyczynienie do zaistnienia wypadku, które skutkować będzie obniżeniem należnego pieszemu zadośćuczynienia i odszkodowania. Ponadto za popełnienie wykroczenia przez pieszego może zostać złożony do sądu wniosek o jego ukaranie, a jeśli w wyniku wypadku poważnych obrażeń poza pieszym doznała także inne osoba (np. kierowca lub pasażer pojazdu), to pieszy może wraz z kierowcą odpowiadać za popełnienie przestępstwa z art. 177 Kodeksu karnego.
Kto ponosi odpowiedzialność za potrącenie pieszego na jezdni poza przejściem dla pieszych?
Pieszy posiada pierwszeństwo przed pojazdem tylko wówczas, jeśli przechodzi przez jezdnię na przejściu dla pieszych. Pokonując jezdnię poza pasami pieszy ma obowiązek – zgodnie z art. 13 ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym – zachować szczególną ostrożność i ustępować pierwszeństwa wszystkim pojazdom, a także iść drogą najkrótszą, prostopadle do osi jezdni. Ponadto przechodzenie przez jezdnię poza przejściem dla pieszych jest dozwolone tylko pod warunkiem, że nie spowoduje zagrożenia bezpieczeństwa ruchu lub utrudnienia ruchu pojazdów.
Jeśli do potrącenia pieszego dojdzie poza przejściem dla pieszych, odpowiedzialność kierowcy pojazdu uzależniona będzie od tego, czy kierowca ten mógł zauważyć pieszego na jezdni z takiej odległości, aby uniknąć jego potrącenia. Jeśli tak, to kierowca pojazdu ponosić będzie odpowiedzialność za spowodowanie wypadku drogowego, a sam pieszy otrzyma niższa zadośćuczynienie i odszkodowanie z tytułu przyczynienia się do wypadku oraz może on ponieść odpowiedzialność za wykroczenie.
Kto ponosi odpowiedzialność za potrącenie pieszego w strefie zamieszkania?
Strefa zamieszkania, która oznaczana jest znakiem D-40, wprowadza szczególne zasady ruchu drogowego. Na całym terenie takiej strefy piesi mają bezwzględne pierwszeństwo przed pojazdami, także na jezdniach. Kierowcy pojazdów nie mogą poruszać się z prędkością wyższą niż 20 km/h ani trąbić na pieszych, którzy idą nawet środkiem jezdni. W przypadku potrącenia pieszego na terenie strefy zamieszkania, odpowiedzialność w zasadzie zawsze ponosić będzie kierowca pojazdu.
Kto ponosi odpowiedzialność za potrącenie pieszego na parkingu?
Odpowiedzialność z zaistnienie wypadku na terenie parkingu uzależniona jest od tego, w jaki sposób zorganizowany jest ruch drogowy na takim parkingu. Jeżeli na terenie parkingu obowiązuje parking lub wyznaczono ścieżki dla pieszych i pojazdów, to należy się do nich stosować. Jeśli zaś na parkingu nie wyodrębniono jezdni i dróg dla pieszych, w związku z czym ruch pieszych i pojazdów odbywa się po tej samej powierzchni, to kierowca pojazdu ma obowiązek jechać powoli i ustępować pierwszeństwa pieszemu. Dlatego w razie potrąceniu pieszego na takim parkingu, odpowiedzialność zawsze ponosić będzie kierowca pojazdu, a ewentualnie nieprawidłowe zachowanie pieszego może zostać zakwalifikowane jako przyczynienie się do wypadku.
adwokat Marcin Wolski
Kancelaria Adwokacka Wrocław