Wgląd w akta sprawy karnej stanowi fundamentalne prawo każdej strony postępowania karnego, którego realizacja jest warunkiem ochrony interesów strony w tym postępowaniu i rzetelnego reprezentowania pokrzywdzonego, podejrzanego albo oskarżonego przez adwokata. Niestety moi Klienci wielokrotnie skarżą mi się, że pomimo licznych wniosków i próśb policja albo prokuratura przez kilka tygodni nie chce w ogóle udostępnić im akt sprawy. O ile odmowa udostępnienia akt sprawy nie jest formalnie i merytorycznie uzasadniona, to taki brak respektowania podstawowego prawa strony nie powinien mieć nigdy miejsca.
W niniejszym artykule dowiesz się, co należy zrobić, aby zapoznać się z aktami sprawy karnej, jak wygląda wgląd w akta karne na poszczególnych etapach postępowania i co możesz zrobić, jeśli pomimo wniosków i próśb, policja, prokurator albo sąd uniemożliwia Ci zapoznanie się z aktami sprawy. Jednocześnie w niniejszym artykule bezpłatnie udostępniam do pobrania wzór wniosku o wgląd w akta sprawy karnej.
Co należy zrobić, aby uzyskać dostęp do akt sprawy karnej?
Aby uzyskać dostęp do akt sprawy karnej, z reguły musisz złożyć pisemny wniosek o udostępnienie Ci tych akt. Procedura i praktyka wygląda odmiennie w zależności od tego, czy postępowanie karne w danym momencie znajduje się na etapie przygotowawczym, czy na etapie sądowym.
Poniżej bezpłatnie udostępniam wzór wniosku o zgodę na zapoznanie się z aktami sprawy karnej. Oczywiście musisz wpisać dane właściwej prokuratury prowadzącej sprawę albo sądu, w którym toczy się już proces, a także sygnaturę akt.
| Pobierz wniosek o zgodę na wgląd w akta sprawy karnej |
Jak uzyskać dostęp do akt sprawy karnej w prokuraturze?
Uzyskanie dostępu do akt sprawy karnej na etapie przygotowawczym (tj. prowadzonym przez prokuraturę lub policję) różni się zasadniczo w zależności od tego, czy jesteś pokrzywdzonym, czy osobą podejrzaną.
Jeśli jesteś pokrzywdzonym, tj. ofiarą przestępstwa albo osobą wykonującą uprawnienia pokrzywdzonego (np. rodzicem małoletniego albo osobą bliską ofiary przestępstwa, która poniosła śmierć), to z reguły powinieneś bez problemu uzyskać dostęp do akt sprawy na każdym jego etapie. Przy czym w praktyce wszystko zależy od tego, na jakim etapie postępowania jest dana sprawa i czy akta sprawy są w ogóle dostępne. Przykładowo, w sprawach karnych dotyczących wypadków drogowych, praktycznie zawsze powoływany jest biegły z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych, któremu przekazywane są całe akta sprawy celem wydania opinii. Czas oczekiwania na wydanie opinii wynosi z reguły od 1 do 3 miesięcy, a czasami bywa nawet dłuższy. Jeśli więc jako pokrzywdzony będziesz chciał zapoznać się z aktami w momencie, gdy zostały one już wysłane do takiego biegłego, to w praktyce będziesz musiał poczekać na zwrot tych akt przez biegłego wraz z opinią.
Aby uzyskać dostęp do akt sprawy, musisz złożyć pisemny wniosek do prokuratury prowadzącej sprawę i poczekać na uzyskanie zarządzenia o wyrażeniu zgody na wgląd w akta. Jeśli natomiast chcesz uzyskać kserokopie określonych dokumentów z akt albo samodzielnie wykonać zdjęcia dokumentów podczas przeglądania akt, to na to również musisz uzyskać zgodę prokuratora.
W sytuacji, gdy jesteś sprawcą przestępstwa, to musisz być świadomy, że przed formalnym przedstawieniem Ci przez prokuratora zarzutu popełnienia przestępstwa i przesłuchaniem Cię w charakterze podejrzanego, nie uzyskasz dostępu do akt sprawy karnej. W takiej sytuacji akta udostępnia się sprawcy dopiero po ogłoszeniu mu zarzutu, kiedy sprawca formalnie zyskuje status podejrzanego, a więc staje się stroną postępowania karnego. Za nieudostępnianiem sprawcy akt sprawy przed tym momentem przemawia dobro śledztwa, tj. konieczność wykluczenia ewentualnego negatywnego wpływu sprawcy na tok postępowania.
Jak uzyskać dostęp do akt sprawy karnej na policji?
Procedura uzyskania dostępu do akt sprawy karnej w policji wygląda analogicznie, jak w prokuraturze z jedną różnicą. Jeśli postępowanie przygotowawcze prowadzone jest w formie dochodzenia, to zgodę na wgląd w akta sprawy wyda funkcjonariusz policji, który prowadzi dochodzenie. Jeśli natomiast postępowanie przygotowawcze prowadzone jest w formie śledztwa, to zgodę na zapoznanie się z aktami sprawy karnej wydaje prokurator, nawet jeśli powierzył policji do prowadzenia całość śledztwa. W takiej sytuacji, pomimo że sprawą zajmuje się policja, to wniosek o wyrażenie zgody na zapoznanie się z aktami sprawy należy złożyć do prokuratora i dopiero po uzyskaniu jego zgody policjant udostępni akta do wglądu.
O tym, w jakiej formie prowadzone jest postępowanie przygotowawcze, pokrzywdzony dowiaduje się z zawiadomienia o jego wszczęciu. Jeśli jest to dochodzenie, to pokrzywdzony otrzyma pismo zatytułowane „zawiadomienie o wszczęciu dochodzenia”, a jeśli śledztwo – otrzyma „zawiadomienie o wszczęciu śledztwa”. Jest to ważna informacja, ponieważ determinuje ona podmiot właściwy do wydania zgody na wgląd w akta sprawy karnej.
Jak uzyskać dostęp do akt sprawy karnej w sądzie?
Jeśli sprawę karną prowadzi już sąd, to na zapoznanie się z aktami musisz umówić się w czytelni sądu, a jeśli dany sąd nie dysponuje czytelnią, to musisz skontaktować się z sekretariatem wydziału karnego sądu. Jeśli jesteś stroną postępowania, tj. oskarżonym albo oskarżycielem posiłkowym, to masz prawo zapoznać się z aktami sprawy na każdym etapie procesu sądowego. W takiej sytuacji z reguły wystarczy telefoniczne umówienie się na wgląd i na miejscu wypełnia się tylko albo pisemny wniosek o udostępnienie akt albo oświadczenie o zapoznaniu się z aktami sprawy.
Jeśli jesteś pokrzywdzonym albo osobą wykonującą uprawnienia zmarłego pokrzywdzonego, to niektóre sądy mogą wymagać uprzedniego złożenia przez Ciebie pisemnego oświadczenia o zamiarze wykonywania uprawnień oskarżyciela posiłkowego, albowiem w postępowaniu karnym na etapie sądowym stroną procesu jest oskarżyciel posiłkowy a nie pokrzywdzony.
Jeśli chcesz się dowiedzieć więcej na temat oskarżyciela posiłkowego, to zapoznaj się z moim artykułem: Oskarżyciel posiłkowy – kto to jest i na czym polega jego rola w postępowaniu karnym?
Co zrobić, jeśli nie mogę zapoznać się z aktami sprawy karnej?
Jeśli nie możesz zapoznać się z aktami sprawy karnej, to sposób postępowania uzależniony jest od tego, czy otrzymałeś pisemne zarządzenie o odmowie udostępnienia akt sprawy, czy po prostu policja albo prokuratura ignoruje Twój wniosek i nie otrzymałeś od nich żadnej pisemnej odpowiedzi.
W sytuacji, gdy otrzymałeś pisemne zarządzenie od odmowie wglądu w akta sprawy, to zgodnie z przepisami masz prawo złożyć zażalenie na to zarządzenie. Zażalenie musisz wysłać w terminie 7 dni kalendarzowych od otrzymania zarządzenia od odmowie i kierujesz się do organu, który wydał zarządzenie. Jeśli zarządzenie o odmowie udostępnienia akt sprawy wydał prokurator, to właściwy do rozpatrzenia zażalenia będzie sąd rejonowy.
Natomiast w przypadku, gdy złożyłeś już wniosek o zgodę na wgląd w akta sprawy karnej, ale pozostaje on bez żadnej odpowiedzi, to przede wszystkim powinieneś skontaktować się z właściwą prokuraturą albo policją, aby przypomnieć o złożonym wniosku i zapytać, kiedy możesz spodziewać się odpowiedzi. Jeśli otrzymasz ustną informację, że akta nie zostaną Ci z jakiegoś powodu udostępnione, to koniecznie domagaj się wydania zarządzenia o odmowie wglądu w akta sprawy karnej, ponieważ tylko wówczas możesz złożyć zażalenie. Jeśli mimo to nadal nie otrzymasz żadnej pisemnej odpowiedzi, to wyślij kolejny wniosek o zgodę na wgląd w akta sprawy, z powołaniem się na uprzednio złożony i nierozpatrzony wniosek.
Jeśli powyższe działania nie przyniosą skutku, sugeruję skorzystanie z pomocy adwokata, który albo na podstawie udzielonego przez Ciebie pełnomocnictwa sam złoży wniosek i dokona wglądu w akta sprawy albo doradzi Ci, co w takiej sytuacji możesz jeszcze zrobić. Z mojego doświadczenia zawodowego wynika, że problem z udostępnieniem stronie akt sprawy z reguły znika w momencie, gdy w imieniu tej strony do sprawy karnej zgłasza się jej adwokat.
adwokat Marcin Wolski
Kancelaria Adwokacka Wrocław