W sprawach karnych dotyczących wypadków drogowych, w wyniku których inna osoba doznała obrażeń ciała albo poniosła śmierć, bardzo często sąd zasądza w wyroku na jej rzecz (a w razie śmierci na rzecz osób najbliższych) zadośćuczynienie, odszkodowanie albo nawiązkę. Podstawą wyroku karnego w tym zakresie jest art. 46 Kodeksu karnego. Z uwagi na to, że wyrok karny dotyczy oskarżonego, a więc sprawcy wypadku, to powyższe kwoty zasądzane są dla pokrzywdzonego od oskarżonego. Po uprawomocnieniu się wyroku, sprawca wypadku ma obowiązek niezwłocznie te kwoty zapłacić.
Niewykonanie tego obowiązku naraża sprawcę na szereg negatywnych skutków – egzekucję komorniczą, zarządzenie wykonania ewentualnie warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności, czy nawet na odpowiedzialność za popełnienie przestępstwa z art. 244c Kodeksu karnego, który stanowi, że kto uchyla się od wykonania orzeczonego przez sąd na rzecz pokrzywdzonego lub osoby dla niego najbliższej, za przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, środka kompensacyjnego w postaci obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę albo nawiązki, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
W tym artykule dowiesz się, czy sprawca wypadku, który zapłacił zasądzone od niego wyrokiem karnym zadośćuczynienie, odszkodowanie albo nawiązkę, może odzyskać zapłacone pieniądze i w jaki sposób to zrobić.
Czy zakład ubezpieczeń zwraca sprawcy zapłacone przez niego odszkodowanie?
Tak, zakład ubezpieczeń, w którym w dacie wypadku drogowego sprawca wypadku posiadał obowiązkowe ubezpieczenie komunikacyjne OC, ma obowiązek zwrócić mu zapłacone przez niego pokrzywdzonemu kwoty zasądzone wyrokiem karnym. Wynika to z gwarancyjnej odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, który z ramach polisy OC pojazdu ponosi pełną odpowiedzialność cywilnoprawną za szkody (majątkowe i osobowe) wyrządzone przez kierowcę ruchem tego pojazdu. Po to właśnie zawarcie polisy OC dla samochodu jest obowiązkowe, aby w razie spowodowania kolizji albo wypadku drogowego kierowca nie musiał płacić odszkodowania z własnej kieszeni.
Zakłady ubezpieczeń po otrzymaniu od pokrzywdzonego zgłoszenia szkody, w większości przypadków weryfikują, czy w wyroku karnym sąd zasądził od sprawcy dla pokrzywdzonego jakąś kwotę tytułem odszkodowania, zadośćuczynienia, czy nawiązki. Jeśli tak, to zawsze matematycznie pomniejszają przyznawane pokrzywdzonemu przez siebie odszkodowanie o kwotę zasądzoną w wyroku karnym. Co istotne, czynią to nawet wówczas, gdy wyrok jest nieprawomocny i nawet jeśli sprawca nie zapłacił pokrzywdzonemu jeszcze żadnej kwoty.
Uchwała Sądu Najwyższego w sprawie zwrotu sprawcy odszkodowania zapłaconego na podstawie wyroku karnego
Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że zakład ubezpieczeń ma obowiązek zwrócić sprawcy zasądzone wyrokiem karnym i zapłacone pokrzywdzonemu kwoty. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011 r., w sprwie o sygn. III CZP 31/11, ,,sprawca wypadku komunikacyjnego, wobec którego zastosowano środek karny polegający na obowiązku naprawienia szkody (art. 46 § 1 w związku z art. 39 pkt 5 k.k.), może domagać się od ubezpieczyciela – na podstawie umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów – zwrotu świadczenia zapłaconego na rzecz pokrzywdzonego.’’
Jakie świadczenia może odzyskać oskarżony ze swojego ubezpieczenia OC ?
W procesie karnym dotyczącym wypadku drogowego, sąd przy wydawaniu wyroku, może, a jeśli pokrzywdzony złoży odpowiedni wniosek, to musi orzec dla niego od oskarżonego odpowiednią kwotę tytułem obowiązku naprawienia szkody. Podstawą prawną wyroku w tym zakresie stanowi przepis art. 46 Kodeksu karnego, na podstawie którego sąd może orzec dla pokrzywdzonego od sprawcy wypadku odszkodowanie, zadośćuczynienie za doznaną krzywdę albo nawiązkę, której wysokość nie może przekroczyć 200.000 zł.
Gdy wyrok uprawomocni się, to oskarżony ma obowiązek niezwłocznie zapłacić orzeczoną dla pokrzywdzonego kwotę, a następnie może dochodzić zwrotu każdej z ww. kwot od swojego zakładu ubezpieczeń, w którym w dacie wypadku drogowego posiadał obowiązkowe ubezpieczenie komunikacyjne OC.
Jaka jest wysokość kwot, które sprawca może odzyskać ze swojego ubezpieczenia OC?
Ze swojego ubezpieczenia komunikacyjnego OC sprawca może odzyskać każdą kwotę, która została przez niego zapłacona na podstawie wyroku karnego. Z reguły są to kwotę rzędu kilku czy kilkunastu tysięcy złotych, ale zdarzają się nawet kwoty przekraczające sto tysięcy złotych, zwłaszcza w przypadku poważnych wypadków drogowych, w wyniku których pokrzywdzony doznał ciężkiego uszczerbku na zdrowiu albo poniósł śmierć. Jeśli tylko oskarżony taką kwotę (nawet w części) zapłaci pokrzywdzonemu, to ma prawo domagać się jej zwrotu od swojego ubezpieczyciela.
Czy zakład ubezpieczeń może odmówić sprawcy zwrotu zapłaconego przez niego odszkodowania?
Tak i niestety w wielu przypadkach ubezpieczyciele bezpodstawnie odmawiają sprawcom wypadków drogowych zwrotu zapłaconych przez nich na podstawie wyroku karnego kwot. Odmowy zdarzają się bardzo często w przypadku, gdy w wyroku karnym została dla pokrzywdzonego zapłacona nawiązka. W takim przypadku ubezpieczyciele twierdzą, że nawiązka ma charakter represyjny i w związku z tym powinna być płacona wyłącznie przez sprawcę, w związku z czym polisa OC nie obejmuje zwrot tej kwoty. Taka argumentacja jest błędna, albowiem po nowelizacji przepisów Kodeksu karnego, która weszła w życie w dniu 01.07.2015r. nawiązka zyskała w pełni charakter kompensacyjny, a więc nie można jej kwalifikować jako kary, którą sprawca zobowiązany jest zapłacić samodzielnie. Potwierdza to zresztą dobitnie fakt, że towarzystwa ubezpieczeń każdorazowo pomniejszają wypłacane pokrzywdzonym przez siebie kwoty zadośćuczynienia i kwoty nawiązek zasądzone i zapłacone na mocy wyroków karnych. Funkcją orzeczenia w postaci nawiązki w procesie karnym jest zaspokojenie niewątpliwej części roszczeń pokrzywdzonego możliwie szybko bez oczekiwania na zakończenie postępowania cywilnego.
Co zrobić, jeśli zakład ubezpieczeń odmawia sprawcy zwrot odszkodowania zapłaconego na podstawie wyroku karnego?
Jeśli ubezpieczyciel odmawia zwrotu zadośćuczynienia, odszkodowania i nawiązki zapłaconej przez sprawcę pokrzywdzonemu na podstawie wyroku karnego, należy złożyć odwołanie od decyzji odmownej. Jeśli zakład ubezpieczyciel podtrzyma swoją decyzję, to pozostaje złożenie pozwu do sądu przeciwko ubezpieczycielowi.
adwokat Marcin Wolski
Kancelaria Adwokacka Wrocław